asemaneshab

سياه‌چاله‌ها از عجيب‌ترين و جذاب‌ترين اجرام فضا محسوب مي‌شوند. آن‌ها بسيار متراكم هستند و چنان جاذبه گرانشي قوي دارند كه حتي نور نيز نمي‌تواند از چنگ آن‌ها فرار كند. كهكشان راه شيري بيش از ۱۰۰ ميليون سياه‌چاله را در خود جا داده است. مثلا سياه‌چاله‌ كلان‌جرم كمان اي* كه در قلب كهكشان راه شيري قرار گرفته است، تقريبا ۴ ميليون برابر خورشيد جرم دارد و فاصله آن از زمين ۲۶۰۰۰ سال نوري است.

اولين تصوير از يك سياه‌چاله در سال ۲۰۱۹ توسط تلسكوپ افق رويداد (EHT) گرفته شد كه دانشمندان سراسر جهان را به وجد آورد. اگر مي‌خواهيد با اين پديده شگفت‌انگيز بيشتر آشنا شويد تا انتهاي مقاله با ما همراه باشيد.

سياه‌چاله‌ها چگونه به وجود مي‌آيند؟
سياه‌چاله‌ها به دو طريق مجزا تشكيل مي‌شوند. در روش اول، با مرگ ستاره‌هاي عظيم تشكيل مي‌شوند و به‌ نوعي اجساد ستاره‌اي هستند. ستاره‌هايي كه جرم تولد آن‌ها تقريبا ۸ تا ۱۰ برابر جرم خورشيد است، وقتي تمام سوخت خود يعني هيدروژن را تمام مي‌كنند، منفجر مي‌شوند و مي‌ميرند. چيزي كه باقي مي‌ماند يك جرم متراكم بسيار فشرده، به‌اصطلاح سياه‌چاله است.

سياه‌چاله‌اي كه به اين شكل به ‌وجود مي‌آيد به سياه‌چاله‌ ستاره‌وار معروف است و چند برابر خورشيد جرم دارد. در روش ديگر، سياه‌چاله‌ها در نتيجه فروپاشي مستقيم گاز به‌وجود مي‌آيند. اين فرآيند سياه‌چاله‌هاي پرجرم‌تري با جرمي از ۱۰۰۰ برابر تا حتي ۱۰۰۰۰۰ برابر جرم خورشيد ايجاد مي‌كند.

چه كسي براي اولين بار سياه‌چاله‌ را كشف كرد؟
سياه‌چاله‌ها به‌عنوان يك راه حل رياضي دقيق براي معادلات انيشتين پيش‌بيني شده بودند. معادله‌هاي اينشتين شكل فضاي اطراف ماده را توصيف مي‌كنند. راه حل سياه‌چاله توسط كارل شواترزشيلد در سال ۱۹۱۵ پيدا شد. معلوم شد كه اين مناطق، يعني سياه‌چاله‌ها، فضا را به‌شدت تغيير مي‌دهند و سوراخي در بافت فضا-زمان ايجاد مي‌كنند.

با گذشت زمان، همان‌طور كه ساير محصولات نهايي مرگ ستاره‌ها، يعني ستاره‌هاي نوتروني كه به‌عنوان تپ‌اختر ديده مي‌شدند، شناسايي شدند مشخص شد كه سياه‌چاله‌ها واقعي هستند و بايد وجود داشته باشند. ماكيان ايكس يك (Cygnus-X1) اولين سياه‌چاله‌اي بود كه كشف شد.

آيا سياه‌چاله‌ها مي‌ميرند؟
سياه‌چاله‌ها به خودي خود نمي‌ميرند، بلكه فرض بر اين است كه در نهايت به‌ آرامي در مدت زمان بسيار طولاني تبخير مي‌شوند. سياه‌چاله‌ها ماده‌اي را كه در نزديكي‌شان قرار دارد، توسط گرانش قوي به سمت داخل خود مي‌كشند و رشد مي‌كنند. طبق نظريه هاوكينگ، سياه‌چاله‌ها اين توانايي را دارند كه انرژي ساطع كنند و با سرعت بسيار پاييني كوچك شوند.

بر اساس نظريه كوانتوم، ذرات مجازي هميشه در حال به وجود آمدن و از بين رفتن هستند. وقتي كه اين اتفاق مي‌افتد، ذره و پادذره همراه آن ظاهر مي‌شوند. آن‌ها مي‌توانند دوباره تركيب شده و دوباره ناپديد شوند.

وقتي اين فرايند در نزديكي افق رويداد يك سياه‌چاله رخ مي‌دهد، به‌ جاي اين‌كه جفت ذره و پادذره براي لحظه‌اي وجود داشته باشد و سپس يكديگر را نابود كنند، اتفاق ديگري مي‌افتد. يكي از آن‌ها توسط گرانش به درون سياه‌چاله مي‌افتد، در حاليكه ذره ديگر در فضا رها مي‌شود.

براي اطلاع از مقاله ۱۰ حقيقت شگفت انگيز درباره جو زمين روي لينك كليك كنيد.
 

آيا سياه‌ چاله همان كرم‌چاله است؟
خير. كرم‌چاله را مي‌توان تونلي در نظر گرفت كه دو نقطه مجزا در فضا و زمان را به هم وصل مي‌كند. فرض بر اين است كه سياه‌چاله‌ مي‌تواند درون خود يك كرم‌چاله داشته باشد.

انواع سياه‌ چاله
تا به امروز، سه نوع سياه‌چاله توسط ستاره‌شناسان شناسايي شده است.

1. سياه‌ چاله ستاره‌وار: كوچك اما كشنده
وقتي سوخت يك ستاره تمام مي‌شود، ممكن است سقوط كند يا به درون خود بيافتد. در ستاره‌هاي كوچك‌تر (با جرم تقريبا سه برابر خورشيد)، هسته جديد به يك ستاره نوتروني يا يك كوتوله سفيد تبديل خواهد شد. در مقابل وقتي يك ستاره بزرگ‌تر دچار فروپاشي مي‌شود، به فشرده شدن ادامه مي‌دهد و يك سياه‌چاله ستاره‌وار ايجاد مي‌كند. اين نوع سياه‌چاله نسبتا كوچك اما به‌شدت متراكم است. سياه‌چاله‌هاي ستاره‌وار غبار و گاز كهكشان‌هاي اطراف خود را مصرف مي‌كنند كه باعث مي‌شود رشد كنند.

2. سياه‌ چاله كلان‌جرم: تولد غول‌ها
اين سياه‌چاله‌هاي عظيم قطري برابر خورشيد دارند ولي جرم آن‌ها ميليون‌ها يا حتي ميلياردها برابر خورشيد است. فرض بر اين است كه اين سياه‌چاله‌ها تقريبا در مركز هر كهكشاني از جمله كهكشان راه شيري قرار دارند. دانشمندان هنوز درباره منشا اين نوع سياه‌چاله مطمئن نيستند. آن‌ها ممكن است نتيجه صدها يا هزاران سياه‌چاله كوچكي باشند كه با هم ادغام مي‌شوند. فرو ريختن ابرهاي گازي بزرگ نيز ممكن است در ايجاد آن‌ها نقش داشته باشد.

گزينه سوم فروپاشي يك خوشه ستاره‌اي است. همچنين، احتمال ديگر اين است كه سياه‌چاله‌هاي بسيار پرجرم ممكن است از خوشه‌هاي بزرگ ماده تاريك به‌وجود بيايند.

3. سياه‌ چاله جرم متوسط 
در گذشته، دانشمندان فكر مي‌كردند كه سياه‌چاله ها فقط بزرگ يا كوچك هستند. تحقيقات بيشتر احتمال وجود سياه‌چاله‌هاي جرم متوسط (IMBHs) را آشكار كرد. آن‌ها زماني تشكيل مي‌شوند كه ستاره‌هاي درون يك خوشه در يك واكنش زنجيره‌اي با هم برخورد كنند. تعدادي از سياه‌چاله‌هايي كه در يك منطقه به‌وجود مي‌آيند، در نهايت مي‌توانند با هم در مركز يك كهكشان بيافتند و يك سياه‌چاله بسيار كلان‌جرم ايجاد كنند.

براي اطلاع از مقاله هر چيزي كه بايد درباره سياره‌هاي منظومه شمسي بدانيد روي لينك كليك كنيد.
 

سياه‌ چاله چه شكلي است؟
سياه‌ چاله‌ ها سه لايه دارند كه عبارتند از افق رخداد بيروني و دروني و تكينگي.

افق رويداد به مرز اطراف دهانه سياه‌چاله مي‌گويند كه نور نمي‌تواند از آن فرار كند. وقتي يك ذره از افق رويداد عبور كند، ديگر قادر نيست از آن خارج شود. گرانش در سراسر افق رويداد ثابت است.

تكينگي به بخش داخلي سياه‌چاله، جايي كه جرم در آن قرار دارد مي‌گويند. به‌عبارت ديگر، تكينگي نقطه واحدي در فضا-زمان است كه جرم سياه‌چاله در آن متمركز است.

سياه‌ چاله‌ ها مثل ستاره‌ها و ساير اجرام موجود در فضا قابل ديدن نيستند. در واقع، ستاره‌شناسان تشعشعاتي را كه سياه‌چاله‌ها با كشيدن غبار و گاز به درون خود ساطع مي‌كنند، شناسايي مي‌كنند.

گاهي سياه‌ چاله‌ هاي كلان‌جرم كه در مركز يك كهكشان قرار دارند توسط غبار و گاز غليظ اطراف خود پوشيده مي‌شوند كه مانع انتشار گازهاي گلخانه‌اي مي‌شود.

اگرچه در نگاه اول به‌نظر مي‌رسد كه هيچ چيزي در سياه‌ چاله وجود ندارد، اين پديده جالب حاوي مقدار قابل‌ توجهي ماده است. اين جرم زياد انباشته‌ شده در يك حجم كم باعث ايجاد ميدان گرانشي بسيار قوي مي‌شود كه حتي نور هم قادر به قرار از آن نيست. در سال‌هاي اخير، ناسا با استفاده از تجهيزات پيشرفته تصاويري از چند سياه‌ چاله گرفته است كه ديدن آن‌ها خالي از لطف نيست.

نتيجه

با گذشت زمان و پيشرفت علم و اختراع تلسكوپ دانشمندان توانستند با مطالعه و مشاهده دقيق تر سياه چاله ها را مورد بررسي قرار دهند . تلسكوپ يكي از اختراعاتي بود كه توانست بشر را در كشف پديده هاي آسمان ياري كند. همچنين مردم نيز توانستند با خريد تلسكوپ به زيبايي هاي آسمان شب پي ببرند و از ديدن آن لذت ببرند. اشخاصي كه به مشاهده آسمان علاقمند هستند مي توانند با مراجعه به سايت آسمان شب راحت ترين و مطمئن ترين راه براي خريد تلسكوپ را انجام دهند.

براي دانلود مقاله سياه‌چاله‌ها هر آنچه كه بايد بدانيد روي لينك كليك كنيد.
 منبع: سايت موسسه طبيعت آسمان شب و سياه‌چاله‌ها هر آنچه كه بايد بدانيد

كهكشان راه شيري يك كهكشان مارپيچي ميله اي با قدمت حدود 13.6 ميليارد سال است كه بازوهاي چرخان بزرگي در سراسر كيهان كشيده شده اند. به گفته رصدخانه لاس كامبرس، *** كهكشان خانگي ما حدود 100000 سال نوري قطر و فقط 1000 سال نوري ضخامت دارد. همانطور كه زمين به دور خورشيد مي چرخد، منظومه شمسي نيز به دور مركز كهكشان راه شيري مي چرخد. با وجود اينكه منظومه شمسي ما با سرعتي در حدود 515000 مايل در ساعت (828000 كيلومتر در ساعت) در فضا پرتاب مي شود، طبق گفته مهندسي جالب، تقريباً 250 ميليون سال طول مي كشد تا يك دور كامل شود. آخرين باري كه سياره ما در اين موقعيت قرار داشت، دايناسورها تازه در حال ظهور بودند و پستانداران هنوز تكامل نيافته بودند.
 

✅چرا كهكشان ما كهكشان راه شيري ناميده مي شود؟
شايد بايد گفت كهكشان راه شيري به چه معناست؟ طبق گزارش موزه تاريخ طبيعي آمريكا (AMNH)، خانه كهكشاني ما به دليل ظاهر سفيد شيري ظاهري آن كه در  آسمان شب كشيده شده، راه شيري ناميده مي شود. در اساطير يونان، اين نوار شيري به اين دليل ظاهر شد كه الهه هرا شير را در سراسر آسمان پاشيد.
كهكشان راه شيري در سراسر جهان با نام هاي مختلفي شناخته مي شود. به عنوان مثال در چين به آن "رودخانه نقره اي" و در صحراي كالاهاري در آفريقاي جنوبي به آن "ستون پشتي شب" مي گويند.
 
 
 
✅موقعيت زمين در كهكشان راه شيري
زمين تقريباً در نيمه راه كهكشان راه شيري و در فاصله 26000 سال نوري از مركز قرار دارد. ما در يك ويژگي به نام خار شكارچي (گاهي اوقات بازوي شكارچي نيز ناميده مي‌شود) زندگي مي‌كنيم، كه شاخه‌اي است بين بازوهاي بزرگتر قوس و پرسئوس كه در داخل و خارج محل ما قرار دارند.
 
✅كهكشان راه شيري چه نوع كهكشاني است؟
كهكشان راه شيري يك كهكشان مارپيچي ميله‌اي بزرگ است كه در مقايسه با اكثر كهكشان‌هاي هم اندازه، نوار نسبتاً كوچكي دارد. ميله مركزي (يا برآمدگي مركزي) ساختاري دايره‌اي تا بيضي شكل از ستارگان قديمي است كه در مركز كهكشان‌هاي مارپيچي قرار دارد. 
 

براي اطلاع از مقاله 12 كشف شگفت انگيز تلسكوپ فضايي جيمز وب بر روي لينك كليك كنيد.
 

✅ بزرگترين سياره كهكشان راه شيري چيست؟
بزرگترين سياره در كهكشان راه شيري ممكن است HD 100546 b باشد كه يك غول گازي بسيار بزرگ در فرآيند شكل گيري با قطري تقريباً 6.9 برابر مشتري يا 77 برابر زمين است. اندازه گيري شعاع بسيار نامشخص است، زيرا برخي از مواد اطراف سياره ممكن است به عنوان بخشي از خود سياره ظاهر شوند. بزرگترين سياراتي كه اندازه آنها مشخص است HAT-P-67 b و XO-6b هستند كه هر دو قطري در حدود 2.1 برابر مشتري دارند. قطر هر دوي اين سياره‌ ها هنگام عبور از ستاره مادرشان مستقيماً اندازه‌گيري شده است. 
 

✅ ساختار، اندازه و جرم كهكشان راه شيري
مطالعه كهكشان راه شيري در گذشته بسيار دشوار بود. اخترشناسان گاهي اين تلاش را با تلاش براي توصيف اندازه و ساختار يك جنگل در حالي كه در وسط آن گم شده است مقايسه مي كنند. از موقعيت خود بر روي زمين، ما به سادگي فاقد يك ديد كلي هستيم. اما دو تلسكوپ فضايي پيشگام كه از دهه 1990 به فضا پرتاب شدند، به آغاز عصر طلايي تحقيقات راه شيري كمك كردند. به ويژه از زمان پرتاب ماموريت گايا آژانس فضايي اروپا (ESA) در سال 2013، گام هاي بزرگي برداشته شده است.
تلسكوپ ها اخترشناسان را قادر ساختند تا شكل و ساختار اصلي برخي از نزديك ترين كهكشان ها را قبل از اينكه بدانند كه به كهكشان ها نگاه مي كنند، تشخيص دهند. اما بازسازي شكل و ساختار خانه كهكشاني خودمان كند و خسته كننده بود. اين فرآيند شامل ساخت كاتالوگ ستارگان، ترسيم موقعيت آنها در آسمان و تعيين فاصله آنها از زمين بود. 
به گفته بنياد ملي علوم (NSF) كهكشان راه شيري در حال حاضر داراي چهار بازوي مارپيچي است. دو بازوي اصلي وجود دارد - Perseus و Scutum-Centaurus - و بازوي كمان و محلي كه كمتر تلفظ مي شوند. دانشمندان هنوز با استفاده از داده هاي Gaia درباره موقعيت و شكل دقيق اين بازوها بحث مي كنند.
به گفته ESA، ديسك راه شيري مسطح نيست، بلكه تاب خورده است. همانطور كه مي چرخد، مانند يك فرفره چرخان تاب مي خورد. اين لرزش، كه اساساً يك موج غول‌پيكر است، بسيار آهسته‌تر از ستارگان ديسك به دور مركز كهكشان مي‌چرخد و يك چرخش كامل را در حدود 600 تا 700 ميليون سال انجام مي‌دهد. ستاره شناسان فكر مي كنند كه اين موج ممكن است در نتيجه برخورد گذشته با كهكشاني ديگر باشد.
 

 
✅خورشيد كجاي كهكشان راه شيري است؟
خورشيد در فاصله 26000 سال نوري از سياهچاله غير مجاز مي باشدittarius A*، تقريباً در وسط *** كهكشاني، مي چرخد. خورشيد با سرعت 515000 مايل در ساعت (828000 كيلومتر در ساعت) 230 ميليون سال طول مي كشد تا يك مدار كامل به دور مركز كهكشان كامل كند. خورشيد در نزديكي لبه بازوي محلي كهكشان راه شيري، يكي از دو بازوي مارپيچي كوچكتر كهكشان قرار دارد. در سال 2019، با استفاده از داده‌هاي مأموريت گايا، ستاره‌شناسان دريافتند كه خورشيد اساساً در موجي از گاز بين‌ستاره‌اي با طول 9000 سال نوري، عرض 400 سال نوري و 500 سال نوري بالا و پايين *** كهكشاني موج مي‌زند.

✅سياهچاله در كهكشان راه شيري چيست؟
سياهچاله كهكشان راه شيري قوس A* نام دارد. سياهچاله عمدتاً خفته است، كه مشاهده آن را بسيار چالش برانگيز مي كند. غير مجاز مي باشدittarius A* داراي جرمي 4.3 ميليون برابر خورشيد است، اخترشناسان Reinhard Genzel و Andrea Ghez آن را در سال 2008 كشف كردند. قطر تقريبي آن 14.6 ميليون مايل (23.5 ميليون كيلومتر) است. در مقايسه، كهكشان راه شيري خود تقريباً 100000 سال نوري عرض و 1000 سال نوري ضخامت دارد. ديسك عظيمي از گاز در اطراف غير مجاز مي باشدittarius A* در فاصله 5 تا 30 سال نوري از سياهچاله بسيار پرجرم بيرون مي زند. اين منطقه عظيم، اما كم حجم گاز است كه مقداري مواد را براي فعاليت غير مجاز مي باشدittarius A* مي دهد. اين منطقه به دليل تغذيه از گاز يا به دليل اصطكاك درون ديسك با افزايش دما تا 18 ميليون درجه فارنهايت (10 ميليون درجه سانتيگراد) اشعه ايكس ساطع مي كند. با تلاش هايي مانند اولين تصوير از سياهچاله كه در 12 مه 2022 به دست آمد، به تدريج در مورد غير مجاز مي باشدittarius A* اطلاعات بيشتري كسب مي كنيم. اين تصوير مقادير ضعيفي از نور ناشي از حركت مواد گرم شده با سرعت فوق العاده به سمت سياهچاله را ثبت كرد. مركز سياهچاله؛ تصوير يك سايه با وضوح بالا است. اين تصويربرداري به مجموعه بزرگي از رصدخانه ها در سراسر جهان نياز داشت، تقريباً به اندازه زمين - كه از طريق تلسكوپ افق رويداد (EHT) امكان پذير بود.
 

 سياهچاله هاي كهكشان راه شيري

✅ نوع كهكشان راه شيري و بحث بزرگ سال 1920
ما دائماً در حال ساختن دانش خود از كهكشان راه شيري هستيم، اگرچه تا همين اواخر اخترشناسان معتقد بودند كه تمام ستارگان آسمان متعلق به كهكشان ما هستند. به گفته آكادمي ملي علوم، «مناظره بزرگ» در سال 1920، اخترشناسان هربر كرتيس و هارلو شپلي را در مورد مقياس دنيا و چشم‌انداز «جهان‌هاي جزيره‌اي» (كهكشان‌ها) ديد. در يك طرف بحث، شپلي معتقد بود كهكشان راه شيري بسيار بزرگتر از تخمين هاي قبلي است و ما در مركز نيستيم. او همچنين ادعا كرد كه "سحابي هاي مارپيچي" مانند آندرومدا بخشي از كهكشان راه شيري هستند. در طرف ديگر بحث، كورتيس ادعاهاي شپلي را درباره وجود كهكشان راه شيري به مراتب بزرگتر رد نكرد، با اين حال استدلال كرد كه جهان هاي جزيره اي (كهكشان هاي) بزرگي مانند آندرومدا وجود دارند كه فراتر از مرزهاي كهكشان راه شيري قرار دارند. اين اختلاف زماني حل شد كه اندازه گيري هاي ادوين هابل از ستارگان متغير قيفاووسي ثابت كرد كه آندرومدا در خارج از كهكشان راه شيري قرار دارد. برآوردهاي مدرن حاكي از آن است كه كهكشان آندرومدا، نزديكترين همسايه كهكشان ما، 2.5 ميليون سال نوري از ما فاصله دارد.

?نتيجه
ما در عصر طلايي تحقيق و اكتشاف كهكشان راه شيري زندگي مي كنيم. در يك شب صاف و خالي از آلودگي نوري، مي‌توانيم نگاهي اجمالي به نورهاي درخشان شهر كهكشاني در آسمان شب داشته باشيم. پنجره ما به دنيا، اين نوار سفيد شيري از ستارگان، غبار و گاز جايي است كه كهكشان ما نام خود را گرفته است.
نوع كهكشان: مارپيچ ميله اي - سن: 13.6 ميليارد سال (و در حال افزايش) - اندازه: 100000 سال نوري عرض – تعداد ستاره ها: حدود 200 ميليارد – زمان چرخش: 250 ميليون سال.

 
براي دانلود مقاله همه چيز در مورد كهكشان راه شيري  روي لينك كليك كنيد
 
 منبع: سايت موسسه طبيعت آسمان شب و همه چيز در مورد كهكشان راه شيري

ابرنواختر چيزي است كه وقتي يك ستاره به پايان عمر خود مي رسد و در يك انفجار درخشان از نور منفجر مي شود اتفاق مي افتد. ابرنواخترها مي توانند براي مدت كوتاهي از كل كهكشان ها بدرخشند و انرژي بيشتري نسبت به خورشيد ما در طول عمر خود ساطع كنند. ابر نواخترها مي توانند براي مدت كوتاهي از كل كهكشان ها بدرخشند و انرژي بيشتري نسبت به خورشيد ما در طول عمر خود ساطع كنند. آنها همچنين منبع اصلي عناصر سنگين در جهان هستند. به گفته ناسا، ابرنواخترها "بزرگترين انفجاري هستند كه در فضا رخ مي دهد."

✅ ابرنواختر چيست؟
ابرنواختر انفجار يك ستاره عظيم است. انواع مختلفي از ابرنواخترها وجود دارد، اما آنها را مي توان به طور كلي به دو نوع اصلي تقسيم كرد: فرار حرارتي يا فروپاشي هسته. اين نوع اول در سيستم‌هاي ستاره‌اي دوتايي اتفاق مي‌افتد كه در آن حداقل يك ستاره يك كوتوله سفيد است و معمولاً نوع Ia SNe ناميده مي‌شود. نوع دوم زماني اتفاق مي افتد كه ستارگاني با جرم بيشتر از 8 برابر جرم خورشيد ما روي خود فرو مي ريزند و منفجر مي شوند. انواع مختلفي از هر يك از اين SNe وجود دارد كه هر كدام بر اساس عناصري كه در طيف آنها ديده مي شود طبقه بندي مي شوند.

✅ بعد از يك ابرنواختر چه اتفاقي مي افتد؟
پس از يك ابرنواختر، چند اتفاق مختلف ممكن است رخ دهد. گاهي اوقات ستاره منفجر شده تا حدي به يك سياهچاله يا يك ستاره نوتروني فرو مي ريزد و بقيه جرم به انرژي تبديل مي شود يا از نيروي انفجار منفجر مي شود. گاهي اوقات به اين ماده منفجر شده «بقاياي ابرنواختر» مي گويند كه نوعي سحابي است. گاهي اوقات اگر ستاره منفجر شده بسيار پرجرم بود، در طول ابرنواختر، يك انفجار طولاني پرتو گاما نيز مي تواند اتفاق بيفتد! برخي از مواد ريخته شده به دور سياهچاله حاصل يا يك ستاره نوتروني مي چرخند و سپس از طريق يك جت با سرعتي نزديك به سرعت نور به بيرون فرستاده مي شوند. از آنجايي كه ماده بسيار سريع حركت مي كند، مي تواند فوتون ها را با انرژي هاي پرتو گاماي بسيار بالا ساطع كند - اين انفجار پرتو گاما است!

✅ چه چيزي شروع يك ابرنواختر را نشان مي دهد؟
در يك ابرنواختر نوع 1a، فرآيند ابرنواختر زماني اتفاق مي‌افتد كه كوتوله سفيد در دوتايي جرم بيش از حدي ايجاد كند (چيزي بيش از 1.44 برابر جرم خورشيد ما). علت دقيق انفجار هنوز يك منطقه فعال تحقيقاتي است، اما بسياري فكر مي كنند كه جرم اضافي باعث مي شود هسته كوتوله سفيد گرم شود، كه منجر به فشار و انرژي زيادي در داخل ستاره مي شود كه ديگر قادر به پشتيباني نيست. ، و ستاره به شدت منفجر مي شود. در نوع ابرنواختر فروپاشي هسته، شروع ابرنواختر زماني مشخص مي شود كه هسته ستاره شروع به ذوب سيليكون به آهن مي كند. معمولاً وقتي عناصر به عناصر سنگين‌تر ادغام مي‌شوند، انرژي آزاد مي‌شود و اين انرژي است كه از سقوط ستاره به درون خود جلوگيري مي‌كند. با اين حال، آهن يك عنصر ويژه است كه نياز به جذب انرژي دارد تا در چيز ديگري ذوب شود. هنگامي كه ستاره شروع به ساختن آهن مي كند، آهن شروع به گرفتن انرژي مي كند و ستاره شروع به سقوط به خود مي كند. ستاره به سرعت (~1s) فرو مي ريزد و هنگامي كه هسته با چگالي بحراني برخورد مي كند، نيروي گرانشي هسته اي بر آن غلبه مي كند كه دافعه مي شود و ماده به شدت به بيرون رانده مي شود.

✅ وقتي ستاره ها مي ميرند

بر اساس تحقيقات آژانس فضايي اروپا، به طور متوسط، يك ابرنواختر هر 50 سال يك بار در كهكشاني به اندازه كهكشان راه شيري رخ مي دهد. به گفته وزارت انرژي ايالات متحده، اين بدان معناست كه يك ستاره در هر 10 ثانيه يا بيشتر در جايي در جهان منفجر مي شود. حدود 10 ميليون سال پيش، خوشه اي از ابرنواخترها "حباب محلي" را ايجاد كردند، يك حباب گازي به طول 300 سال نوري و به شكل بادام زميني در محيط بين ستاره اي كه منظومه شمسي ما را احاطه كرده است.چگونگي مرگ يك ستاره تا حدي به جرم آن بستگي دارد. براي مثال خورشيد ما جرم كافي براي انفجار به عنوان يك ابرنواختر را ندارد. (اگرچه اخبار براي زمين هنوز خوب نيست، زيرا زماني كه خورشيد سوخت هسته‌اي خود را تمام كند، شايد چند ميليارد سال ديگر، به غول قرمز تبديل شود كه احتمالاً جهان ما را تبخير خواهد كرد، قبل از اينكه به تدريج سرد شود و به رنگ سفيد تبديل شود. كوتوله.) اما با مقدار مناسب جرم، يك ستاره مي تواند در يك انفجار آتشين بسوزد.

✅ انواع ابرنواخترها
يك ستاره مي تواند به يكي از دو روش به ابرنواختر تبديل شود:

ابرنواختر نوع اول: يك ستاره ماده را از همسايه نزديك خود جمع مي كند تا زماني كه يك واكنش هسته اي فراري مشتعل شود.

ابرنواختر نوع دوم: سوخت هسته اي يك ستاره تمام مي شود و تحت نيروي گرانش خود فرو مي ريزد.

✅ سوپرنواهاي نوع دوم
بياييد ابتدا به نوع دوم هيجان انگيزتر نگاه كنيم. براي اينكه يك ستاره به عنوان يك ابرنواختر نوع دوم منفجر شود، بايد چندين برابر جرم خورشيد باشد (برآوردها بين هشت تا 15 جرم خورشيدي دارند). مانند خورشيد، در نهايت هيدروژن و سپس سوخت هليوم در هسته اش تمام مي شود. با اين حال، جرم و فشار كافي براي ذوب كربن خواهد داشت. در مرحله بعد، به تدريج عناصر سنگين تري در مركز جمع مي شوند و ستاره لايه هاي پياز مانندي از مواد را تشكيل مي دهد كه عناصر به سمت بيرون ستاره سبك تر مي شوند. هنگامي كه هسته ستاره از يك جرم خاص (به نام حد چاندراسخار) فراتر مي رود، شروع به انفجار مي كند. به همين دليل، اين ابر نواخترهاي نوع دوم به عنوان ابرنواخترهاي فروپاشي هسته نيز شناخته مي شونددر نهايت، انفجار از هسته باز مي گردد و مواد ستاره اي را به فضا مي راند و ابر نواختر را تشكيل مي دهد. چيزي كه باقي مي ماند يك جرم فوق چگال به نام ستاره نوتروني است، جرمي به اندازه شهر كه جرم خورشيد را در فضاي كوچكي جمع مي كند. زيرمجموعه‌هاي ابرنواختر نوع دوم بر اساس منحني‌هاي نورشان طبقه‌بندي مي‌شوند كه چگونگي تغيير شدت نور در طول زمان را توصيف مي‌كنند. نور ابرنواخترهاي نوع 2-L پس از انفجار به طور پيوسته كاهش مي يابد، در حالي كه نور ابر نواخترهاي نوع 2-P قبل از كاهش مدت طولاني تري ثابت مي ماند. هر دو نوع داراي امضاي هيدروژن در طيف هاي خود هستند. ستاره شناسان فكر مي كنند ستارگاني با جرم بسيار بيشتر از خورشيد (حدود 20 تا 30 جرم خورشيد) ممكن است به عنوان يك ابر نواختر منفجر نشوند. در عوض، آنها فرو مي ريزند و سياهچاله ها را تشكيل مي دهند.

براي اطلاع از مقاله همه چيز در مورد سياهچاله ها بر روي لينك كليك كنيد.
 

✅ ابرنواخترهاي نوع يك
فاقد امضاي هيدروژني در طيف نوري خود هستند و عموماً تصور مي‌شود كه از ستاره‌هاي كوتوله سفيد در يك سيستم ستاره‌اي دوتايي نزديك سرچشمه مي‌گيرند. همانطور كه گاز ستاره همراه روي كوتوله سفيد انباشته مي شود، كوتوله سفيد به تدريج فشرده مي شود. در نهايت يك واكنش هسته اي فراري را در داخل ايجاد مي كند كه در نهايت منجر به طغيان ابر نواختر فاجعه آميز مي شود. ستاره شناسان از ابرنواخترهاي نوع 1a به عنوان "شمع هاي استاندارد" براي اندازه گيري فواصل كيهاني استفاده مي كنند زيرا تصور مي شود همه آنها در اوج خود با درخشندگي يكسان مي سوزند. ابرنواخترهاي نوع 1b و 1c نيز مانند ابر نواخترهاي نوع دوم دچار فروپاشي هسته مي شوند، اما بيشتر لايه هيدروژني بيروني خود را از دست داده اند. در سال 2014، دانشمندان ستاره همدم كم نور و غيرقابل تشخيص يك ابرنواختر نوع 1b را شناسايي كردند. اين جستجو دو دهه طول كشيد، زيرا ستاره همراه بسيار ضعيف‌تر از ابرنواختر درخشان مي‌درخشيد.

✅ تماشاي يك سوپرنوا
مطالعات اخير نشان داده است كه ابر نواخترها مانند بلندگوهاي غول پيكر مرتعش مي شوند و قبل از انفجار يك زمزمه شنيداري ساطع مي كنند. در سال 2008، دانشمندان براي اولين بار يك ابر نواختر را در حال انفجار شكار كردند. آليسيا سودربرگ، اخترشناس، در حالي كه به صفحه كامپيوتر خود نگاه مي‌كرد، انتظار داشت لكه‌هاي كوچك درخشان يك ابر نواختر يك ماهه را ببيند. اما چيزي كه او و همكارش در عوض ديدند يك انفجار پرتو ايكس عجيب و فوق العاده درخشان پنج دقيقه اي بود.

نتيجه

با اين مشاهدات، آنها اولين ستاره شناساني بودند كه يك ستاره را در حال انفجار شكار كردند. ابرنواختر جديد SN 2008D نام گرفت. مطالعات بيشتر نشان داده است كه اين ابر نواختر داراي برخي خواص غيرعادي است. پائولو ماتزالي، اخترفيزيكدان ايتاليايي در رصدخانه پادووا و مكس، مي‌گويد: «مشاهدات و مدل‌سازي‌هاي ما نشان مي‌دهد كه اين يك رويداد نسبتاً غيرعادي است، كه بهتر مي‌توان آن را از نظر جسمي كه در مرز بين ابرنواخترهاي معمولي و انفجارهاي پرتو گاما قرار دارد، درك كرد. موسسه اخترفيزيك پلانك در مصاحبه اي در سال 2008 به Space.com گفت. اخيراً، ستاره شناسان درباره يك ابرنواختر تازه كشف شده در كهكشان فرفره هيجان زده شده اند. اين ابرنواختر جديد با نام SN 2023ixf و در فاصله 21 ميليون سال نوري از زمين، توجه منجمان حرفه‌اي و آماتور در سراسر جهان را به خود جلب مي‌كند كه تلسكوپ‌ها و دوربين‌هاي خود را به سمت نقطه مي‌چرخانند تا اين پديده كمي نادر را مشاهده كنند. در انتها بايد به اين نكته اشاره كرد كه براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد نجوم و فضا مي توانيد به سايت آسمان شب مراجعه كنيد.

براي دانلود مقاله ابر نواختر چيست؟ روي لينك كليك كنيد
 منبع: سايت موسسه طبيعت آسمان شب و ابرنواختر چيست؟

آنها بزرگترين سياهچاله هاي جهان هستند كه شناخته شده اند، ميلياردها برابر جرم خورشيد ما، اما اطلاعات كمي در مورد چگونگي شكل گيري و بزرگ شدن اين هيولاها وجود دارد. تلسكوپ ها و تكنيك هاي جديد روش جديدي را براي نگاه كردن به اين غول ها به ما مي دهند.
 

✅ پيدايش سياهچاله هاي جهان
در نيمه راه بين شكم دلفين و سم عقب پگاسوس اسب پرنده، يك چرخ دنده بكر در فضا سقوط مي كند. براي ميلياردها سال، بازوهاي مارپيچي كهكشان UCG 11700 در آرامش چرخيده اند و از برخوردها و ادغام هايي كه بسياري از كهكشان هاي ديگر را تغيير شكل داده اند، دست نخورده اند. اما در حالي كه كهكشان مارپيچي مانند UCG 11700 ديدني است، چيزي هيولايي در ميان آن پنهان شده است. در قلب اين چرخ كيهاني زيباي كاترين، يكي از مرموزترين اجرام در كيهان است - يك سياهچاله بسيار پرجرم. در حالي كه سياهچاله هاي استاندارد با جرمي حدود چهار برابر خورشيد ما شروع مي شوند، اقوام عظيم آنها ميليون ها و گاهي ميلياردها برابر جرم دارند. دانشمندان بر اين باورند كه تقريباً هر كهكشان بزرگي در قلب خود يك سياهچاله بسيار پرجرم دارد. جز اينكه هيچ كس نمي داند چگونه به آنجا رسيده اند. اينجاست كه كهكشان UCG 11700 مي تواند مفيد واقع شود.
 

✅ سياهچاله هاي پرجرم
بكي اسمتو رست، محقق جوان در دانشگاه آكسفورد كه سياهچاله هاي كلان پرجرم را مطالعه مي كند، مي گويد: «كهكشان هاي ايده آل براي مطالعه من، زيباترين و كامل ترين مارپيچ هايي هستند كه مي توانيد به آنها فكر كنيد. زيباترين كهكشان‌هايي هستند كه مي‌توانند به ما در حل معماي چگونگي رشد اين سياه‌چاله‌ها كمك كنند.» بزرگترين سياهچاله هاي جهان آنقدر متراكم هستند كه حتي نور نيز نمي تواند از مركز آن فرار كند، يادگيري در مورد آن را دشوار مي كند. اما تكنيك‌هاي جديدي كه به دنبال اثرات سياه‌چاله‌هاي كلان جرم بر روي اجرام بين‌ستاره‌اي اطرافشان هستند و حتي در امواجي كه در بافت فضا و زمان ايجاد مي‌كنند، سرنخ‌هاي جديدي ارائه مي‌دهند. راز كمي در مورد چگونگي شكل گيري و رشد سياهچاله ها وجود دارد. سوخت يك ستاره در حال مرگ تمام مي شود، در يك ابرنواختر منفجر مي شود، در خود فرو مي ريزد و چنان متراكم مي شود كه حتي نور نيز نمي تواند از گرانش شديد آن فرار كند. ايده سياهچاله ها يك قرن است كه وجود داشته و در نظريه نسبيت عام آلبرت انيشتين پيش بيني شده است.
 

✅ خطرناك ترين سياهچاله هاي جهان
در فرهنگ عامه، بزرگ ترين سياهچاله هاي جهان كاملا تاريك و بي نهايت گرسنه هستند. آن‌ها در سراسر جهان حركت مي‌كنند و هر چيزي را كه در مسيرشان است مي‌مكند، بزرگ‌تر و حريص‌تر مي‌شوند. شايد بتوان فكر كرد راز حل شد - خطرناك ترين سياهچاله هاي جهان و سياهچاله هاي كلان جرم به سادگي گرسنه ترين و قديمي ترين سياهچاله ها در نوع خود هستند. با اين حال، در واقعيت، سياهچاله ها به شهرت هيولايي خود عمل نمي كنند. آنها به طرز شگفت آوري در برافزايش (اصطلاحات اصطلاحي فيزيكدانان براي "مكيدن") مواد اطراف، حتي در يك هسته متراكم كهكشاني ناكارآمد هستند. در واقع، ستارگان فروپاشيده به قدري آهسته رشد مي‌كنند كه احتمالاً نمي‌توانند تنها با جذب مواد جديد، بزرگ شوند. اسمتو رست مي‌گويد: «فرض كنيم اولين ستاره‌ها سياهچاله‌ها را حدود 200 ميليون سال پس از انفجار بزرگ تشكيل داده‌اند. "بعد از فروپاشي آنها، شما سيزده و نيم ميليارد سال فرصت داريد تا سياهچاله خود را تا ميلياردها برابر جرم خورشيد افزايش دهيد. اين مدت زمان بسيار كوتاهي است تا آن را فقط با برافزايش بزرگ كنيد." حتي اسرارآميزتر، سياهچاله هاي كلان پرجرم از قبل وجود داشتند كه كيهان هنوز در مراحل ابتدايي نسبي خود بود. اختروش‌هاي دوردست، برخي از درخشان‌ترين اجرام در آسمان شب، در واقع سياه‌ چاله‌ هاي بسيار پرجرم باستاني هستند كه هسته‌هاي كهكشان‌هاي در حال مرگ را به آتش كشيده‌اند. برخي از اين غول‌ها حداقل از زماني كه كيهان تنها 670 ميليون سال قدمت داشت - در زماني كه برخي از قديمي‌ترين كهكشان‌هاي شناخته شده در حال شكل‌گيري بودند، وجود داشته‌اند. در حالي كه قلب يك سياهچاله براي ناظران خارجي ناشناخته باقي مي ماند، سياهچاله هاي پرجرم مي توانند درخشان تر از كل كهكشان ستارگان بدرخشند، و حتي مي توانند "آوغ زدن" تابش فرابنفش را هنگام مصرف مواد اطراف خود توليد كنند. 
 

 
✅ افق رويداد چيست؟
سياهچاله ها داراي يك مرز كروي هستند كه به عنوان "افق رويداد" شناخته مي شود. در درون اين كره، نور، انرژي و ماده به طور اجتناب ناپذيري به دام افتاده اند. فضا و زمان روي خود جمع مي شوند و قوانين فيزيكي كه نحوه عملكرد بيشتر كيهان ما را توصيف مي كنند، از بين مي روند. اما، درست خارج از افق رويداد، يك سياه چاله در حال چرخش مي تواند مواد مجاور را به يك ديسك در حال چرخش و فوق گرم تبديل كند. با رسيدن به دماي بالاتر از 10 ميليون درجه سانتيگراد، ديسك برافزايشي در يك اختروش تابش درخشان كوركننده اي را در سراسر طيف الكترومغناطيسي منتشر مي كند.
 

 
براي اطلاع از مقاله عكاسي از كهكشان راه شيري چگونه است؟ بر روي لينك كليك كنيد
 
 

✅ موثر ترين سياهچاله هاي جهان
مارتا ولونتري، محقق سياهچاله در l'Institut d'Astrophysique de Paris مي گويد: سياهچاله ها موثرترين و كارآمدترين موتورهاي جهان هستند. آنها جرم را با بازدهي تا 40 درصد به انرژي تبديل مي‌كنند. اگر به هر چيزي فكر مي‌كنيد كه ما با كربن يا انرژي شيميايي مي‌سوزانيم، يا حتي در ستاره‌ ها چه اتفاقي مي‌افتد، فقط كسري كوچك و كوچك از چيزي است كه يك سياه‌ چاله توليد مي‌كند. سياهچاله هاي كلان پرجرم دانشمندان را به چيزي فراتر از صرفه جويي انرژي آنها علاقه مند مي كند. شكل‌گيري و تكامل آن‌ها به وضوح با توسعه كهكشان‌ها و حتي با داستان بزرگ‌تر كل تاريخ و ساختار جهان ما مرتبط است. حل معماي اين غول هاي كيهاني گام مهمي در تلاش مداوم دانشمندان براي درك اينكه چرا همه چيز به اين شكل است را نشان مي دهد.
 

✅ امواج گرانشي
انتشار انرژي يكي از راه هايي است كه سياهچاله ها اسرار خود را فاش مي كنند. هنگامي كه سياه چاله ها با اجرام با چگالي كمتري مانند ستاره هاي نوتروني ادغام يا برخورد مي كنند، اين رويدادها موج هايي در فضا-زمان ايجاد مي كنند كه امواج گرانشي ناميده مي شوند. اين امواج با سرعت نور در سراسر كيهان حركت مي كنند و براي اولين بار در سال 2015 روي زمين شناسايي شدند. از آن زمان رصدخانه هاي عظيمي مانند رصدخانه امواج گرانشي تداخل سنج ليزري (Ligo) در ايالات متحده و تأسيسات ويرجو در نزديكي پيزا، ايتاليا وجود داشته است. برداشتن امواج ايجاد شده توسط اين برخوردها. اما در حالي كه اين رصدخانه ها از ابزارهايي به اندازه چندين كيلومتر استفاده مي كنند، آنها فقط مي توانند امواج سياه چاله هايي با اندازه نسبتاً متوسط را تشخيص دهند. نادين نويماير، سرپرست گروه تحقيقاتي هسته‌هاي كهكشاني در موسسه نجوم ماكس پلانك، مي‌گويد: «لايگو ادغام‌هايي را تا حدود 150 جرم خورشيدي شناسايي كرده است». شكافي در داده‌ها درباره آنچه كه مردم «سياه‌چاله‌هاي با جرم متوسط» مي‌نامند با جرم حدود 10000 خورشيدي يا بيشتر وجود دارد. او مي‌گويد سياهچاله‌هاي كيهان با جرم متوسط مي‌توانستند در اوايل كيهان از فروپاشي ابرهاي گازي غول‌پيكر يا برخوردهاي فراري ستاره‌ها شكل گرفته باشند. در محيط تنگ كيهان جوان، برخوردهاي پي در پي بين اين سياهچاله‌هاي متوسط، همراه با تجمع سريع مواد اطراف، مي‌توانست رشد آنها را به مقياس‌هاي بسيار عظيم تسريع كند.
 

 
✅ نظريه دانه سياهچاله
با اين حال، نظريه دانه سياهچاله با جرم متوسط مشكلاتي دارد. كيهان اوليه و كوچك نيز بسيار داغ بود. ابرهاي گازي در تابش غوطه ور مي شدند و احتمالاً انرژي زيادي به آنها مي داد تا روي خود فرو بريزند. و حتي در يك كيهان متراكم، قوانين فيزيك همچنان حداكثر سرعتي را كه سياه چاله ها مي توانند ماده را جذب كنند، محدود مي كند. ولونتري مي‌گويد كه هر توضيح كنوني براي سياه‌ چاله‌ هاي كلان جرم «گلوگاه‌ها و اشكالاتي» دارد كه مانع از هم‌ گرايي دانشمندان براي يافتن پاسخ قطعي مي‌شود. او مي‌گويد: «تئوري‌هايي كه ما آن را «فرايندهاي ديناميكي» مي‌ناميم، به اين معني كه شما يك سياه‌ چاله را از تعداد بسيار زيادي ستاره تشكيل مي‌دهيد به جاي يك ستاره، امكان‌پذير است، اما اين فرآيندها بايد در شرايط بسيار خاصي اتفاق بيفتند. همچنين نظريه‌هايي درباره «سياهچاله‌هاي اوليه» وجود دارد كه مي‌توانستند قبل از وجود ستاره‌ ها وجود داشته باشند و رشد كنند. اما اين قلمرو كاملاً ناشناخته است. ما هيچ مدرك رصدي براي آزمايش اين اصل نداريم.» او مي‌گويد كه عاشق فيزيك فرآيندهاي ديناميكي است، اما اذعان مي‌كند كه پيش‌بيني معتبر هر چيزي كه بزرگ‌تر از حدود 1000 جرم خورشيد باشد، براي اين نظريه بسيار دشوار است. او مي‌گويد: «وقتي اختروش‌هايي را در نظر مي‌گيريم كه قبلاً يك ميليارد جرم خورشيدي داشتند، زماني كه كيهان يك ميليارد ساله بود، رسيدن به اين اعداد بسيار سخت است. او معتقد است كه داستان واقعي چگونگي به وجود آمدن سياه چاله هاي كلان جرم هنوز گفته نشده است. "هر چه بيشتر حفاري مي كنيم، بيشتر متوجه مي شويم كه در مورد چيزهايي كه فكر مي كرديم فهميده ايم مشكلاتي وجود دارد. ما يك چيز اساسي را از دست مي دهيم."
 

✅ رصد سياهچاله ها
نسل كنوني ابزارهاي رصدي شروع به پر كردن شكاف‌ها كرده‌اند. رصدخانه‌هاي Virgo، Ligo و مشابه در حال ارائه «اطلاعات جمعيت‌شناختي» عميق‌تر در مورد اندازه، سن و مكان جمعيت سياهچاله‌هاي كيهان هستند. اما براي پر كردن اين نوع داده ها در مورد سياهچاله هاي كلان جرم، محققان به آشكارسازهاي بزرگتري نياز دارند. در دهه 2030، ناسا و آژانس فضايي اروپا (ESA) آنتن فضايي تداخل سنج ليزري (Lisa) جاه طلبانه را پرتاب خواهند كرد كه شامل سه ماهواره است كه در يك مثلث با اضلاع به طول 2.5 ميليون كيلومتر پرواز مي كنند. اين آرايه بر اساس اصول مشابه Ligo و Virgo كار مي كند، اما مقياس عظيم آن به آن اجازه مي دهد امواج گرانشي را از سياهچاله هاي بسيار بزرگ فراتر از دسترس فناوري موجود تشخيص دهد. در حال حاضر اشاراتي وجود دارد مبني بر اينكه امواج گرانشي ايجاد شده توسط سياه چاله هاي عظيم در حال شستن ما هستند. در آغاز سال 2021، اخترشناسان اعلام كردند كه اختلافات كوچكي را در پالس هاي تشعشعاتي كه از 45 تپ اختر مي آيد - ستارگان فشرده اي كه پرتوهاي نور را در فواصل زماني منظم منتشر مي كنند، شناسايي كرده اند. اگرچه نتايج هنوز تاييد نشده است، اما محققان پيشنهاد مي‌كنند كه اين مي‌تواند به دليل «پس‌زمينه موج گرانشي» باشد كه احتمالاً از ادغام سياه چاله‌هاي بزرگ ايجاد مي‌شود.
 

نتيجه
نيوماير با اسمتورست موافق است كه هيجان‌انگيزترين اكتشافات در مورد خطرناك ترين سياهچاله‌ هاي جهان سؤالاتي وجود دارد كه هنوز كسي نپرسيده است. او مي گويد: «اين يك قرن شگفت انگيز از پيشرفت هاي فني بوده است كه اين اكتشافات را ممكن مي كند. "ما مشكلات شناخته شده زيادي داريم كه مي خواهيم حل كنيم. اما چيزهاي جديدي را نيز خواهيم ديد كه حتي نمي توانيم تصور كنيم. و من فكر مي كنم اين شگفت انگيز است."
 

 
براي دانلود مقاله منشا مرموز بزرگترين سياهچاله هاي جهان روي لينك كليك كنيد.
 منبع: سايت موسسه طبيعت آسمان شب و منشا مرموز بزرگترين سياهچاله هاي جهان